In Nederland heeft iedereen in principe toegang tot het betalingsverkeer. Maar wat doe je als een bank je gewone rekening weigert of opzegt? Dan zijn er twee vangnetregelingen: de basisbetaalrekening (wettelijk recht) en de basisbankrekening (het Convenant). In dit artikel leggen we het verschil uit, wie er recht op heeft, en hoe je zo’n rekening aanvraagt.
Inhoudsopgave
Twee regelingen, één doel
Veel mensen gebruiken de termen “basisbankrekening” en “basisbetaalrekening” door elkaar, maar het zijn twee aparte regelingen.
| Basisbetaalrekening | Basisbankrekening (Convenant) | |
|---|---|---|
| Basis | Europese richtlijn 2014/92/EU, verankerd in de Wft (2016) | Convenant Betaalvereniging Nederland (bestaat al sinds 2001) |
| Voor wie | Iedereen die legaal in Europa verblijft en aan de voorwaarden voldoet | Mensen op wie wettelijke weigeringsgronden van toepassing zijn |
| Aanbieders | Alle banken met een NL-bankvergunning | ABN AMRO, ING, Rabobank, SNS en Triodos |
| Karakter | Wettelijk recht | Tweede kans / maatschappelijke verantwoordelijkheid |
De basisbetaalrekening: je wettelijk recht
Dankzij een Europese richtlijn uit 2014 — omgezet in Nederlandse wetgeving in 2016 — heeft vrijwel iedereen in de EU recht op een basisbetaalrekening. Je kunt er de basisbetalingen mee uitvoeren die je in het dagelijks leven nodig hebt: geld ontvangen, overboeken, pinnen, incasso’s betalen.
Wanneer heb je recht op een basisbetaalrekening?
Je hebt recht op een basisbetaalrekening als je aan vijf voorwaarden voldoet:
- Je verblijft legaal in Europa (of je kunt niet worden uitgewezen).
- Je hoeft geen vast adres te hebben.
- Je hebt een werkelijk belang bij een Nederlandse rekening — je woont, werkt, studeert of heeft eigendom in Nederland.
- Je hebt de afgelopen 8 jaar geen onherroepelijke veroordeling voor financiële delicten (fraude, witwassen, oplichting).
- Je had de afgelopen 2 jaar geen basisbetaalrekening die door de bank is beëindigd wegens strafbaar gebruik.
Voldoe je aan deze vijf voorwaarden, dan mag de bank je aanvraag niet weigeren — ook niet als je schulden hebt, een BKR-registratie hebt, of dakloos bent.
Wat kun je er mee?
Met een basisbetaalrekening kun je:
- Geld ontvangen (salaris, uitkering, toeslagen)
- Geld overmaken
- Betalen met een betaalpas
- Incasso’s machtigingen
- Contant geld opnemen aan de geldautomaat
Wat je er niet standaard mee kunt: rood staan (dat bepaalt de bank zelf).
De basisbankrekening: een tweede kans via het Convenant
Als je zelfs geen recht hebt op een basisbetaalrekening — omdat er een of meer wettelijke weigeringsgronden op je van toepassing zijn — dan biedt het Convenant Basisbankrekening mogelijk uitkomst. Dit convenant bestaat al sinds 2001 en is een maatschappelijke afspraak tussen de vijf grootste consumentenbanken in Nederland: ABN AMRO, ING, Rabobank, SNS en Triodos.
Voor wie is de basisbankrekening bedoeld?
De basisbankrekening is er voor mensen die:
- Zijn veroordeeld voor een financieel delict (fraude, witwassen, oplichting) binnen de afgelopen 8 jaar
- Een basisbetaalrekening hadden die wegens strafbaar gebruik is beëindigd binnen de afgelopen 2 jaar
- Baat hebben bij begeleiding door een erkende hulpverleningsorganisatie, zoals daklozen, mensen met schulden of ernstige psychiatrische problematiek, asielzoekers of mensen met verslavingsproblemen
De bank bepaalt zelf of zij — ondanks de weigeringsgronden — bereid is een basisbankrekening aan te bieden. Dit is geen automatisch recht.
Wie biedt de basisbankrekening aan?
Alleen de vijf bij het Convenant aangesloten banken: ABN AMRO, ING, Rabobank, SNS en Triodos. Samen bestrijken zij meer dan 98% van de Nederlandse consumentenmarkt voor betalen en sparen.
Wettelijke weigeringsgronden
Een bank mag een basisbetaalrekening weigeren als:
- Je de afgelopen 8 jaar onherroepelijk bent veroordeeld voor valsheid in geschrifte, oplichting, witwassen of benadeling van schuldeisers bij faillissement.
- Je de afgelopen 2 jaar een basisbetaalrekening had die wegens strafbaar gebruik is opgezegd.
- Je al een betaalrekening hebt met een NL-IBAN bij een andere Nederlandse bank.
- Je geen werkelijk belang bij een Nederlandse rekening kunt aantonen.
- Je onjuiste informatie hebt verstrekt bij de aanvraag.
Gelden een of meer van deze gronden, dan vervalt je wettelijk recht op een basisbetaalrekening. Je kunt dan een basisbankrekening aanvragen via het Convenant.
Stap-voor-stap: zo vraag je een basisbankrekening aan
De basisbankrekening vraag je aan bij de bank waar je het laatst een betaalrekening had. Was dat niet bij ABN AMRO, ING, Rabobank, SNS of Triodos? Dan stuur je je aanvraag toch naar een van deze vijf banken.
Stap 1: Download het officiële aanvraagformulier Gebruik uitsluitend het formulier van basisbankrekening.nl — dit is altijd de meest actuele versie.
Stap 2: Vul het formulier in Vermeld duidelijk welke weigeringsgronden op jou van toepassing zijn en voeg ondersteunende documenten toe, zoals een aangifte bij de politie als je slachtoffer van fraude bent geweest.
Stap 3: Betrek een hulpverleningsorganisatie (indien van toepassing) Als je begeleiding ontvangt van een erkende hulpverleningsorganisatie — denk aan een gemeente, NVVK, reclassering, het COA of een bewindvoerder — kan die organisatie het formulier mede ondertekenen. Dit verhoogt je kans op goedkeuring aanzienlijk. Hulpverleners kunnen het formulier alleen ondertekenen als je ook daadwerkelijk onder hun begeleiding valt.
Stap 4: Stuur het formulier op Stuur het aanvraagformulier inclusief kopieën van bewijsstukken naar het adres dat op de laatste pagina van het formulier staat (afdeling Veiligheidszaken van de betreffende bank). Aanvragen naar Betaalvereniging Nederland worden niet in behandeling genomen.
Stap 5: Wachten op reactie De bank beoordeelt de aanvraag. Dit kan enige tijd duren, zeker als er extra documentatie nodig is. Wil je de status weten? Neem contact op met de afdeling Veiligheidszaken van de bank. Vraag niet naar de status via basisbankrekening.nl — die website is van Betaalvereniging Nederland en geeft geen individuele rekeningen uit.
Kosten en voorwaarden
De basisbankrekening hoeft niet gratis te zijn, maar het tarief mag niet hoger zijn dan voor vergelijkbare eenvoudige betaalpakketten. De kosten verschillen per bank.
- Rood staan: de bank beslist zelf of je rood mag staan. Er is geen verplichting.
- Betaalfuncties: incasso’s, overschrijvingen, betalen met pas en contant geld opnemen zijn standaard beschikbaar — tenzij dit een ongeoorloofde roodstand veroorzaakt.
- Buitenlands IBAN: je mag naast je basisbankrekening ook een buitenlandse rekening (niet-NL IBAN) aanhouden, mits je aan de voorwaarden van de Nederlandse bank blijft voldoen.
Erkende hulpverleningsorganisaties
Hulpverleningsorganisaties die zijn erkend onder het Convenant mogen het aanvraagformulier mede ondertekenen. Denk aan:
- Gemeentelijke sociale diensten
- NVVK (Vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren)
- Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA)
- Raad voor de Rechtsbijstand (Bureau Wsnp)
- Leger des Heils
- Erkende bewindvoerders
Een actuele lijst staat op basisbankrekening.nl/hulpverleners.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt de aanvraag?
Er is geen wettelijke maximumtermijn vastgelegd voor de basisbankrekening via het Convenant. Een aanvraag voor een basisbetaalrekening moet de bank in beginsel voortvarend behandelen. Voeg altijd zo veel mogelijk relevante documenten mee om vertraging te voorkomen.
Heb ik een BSN nodig?
Ja. Banken zijn wettelijk verplicht je burgerservicenummer (BSN) te registreren voor de Belastingdienst. Zonder BSN kan een bank geen basisbankrekening verstrekken.
Kan ik ook naar een buitenlandse bank?
Je mag ook bij een buitenlandse bank (in de EU) een betaalrekening proberen te openen. Banken mogen aanvragen voor een basisbetaalrekening niet weigeren op grond van het feit dat je in een ander EU-land woont. Als alternatief zijn ook neobanken zoals bunq, N26 of Revolut soms toegankelijker, al zijn dit geen traditionele banken en bieden ze andere producten.
Wat als mijn aanvraag wordt afgewezen?
Als je het niet eens bent met de afwijzing, kun je een klacht indienen bij de betreffende bank. Daarna kun je eventueel terecht bij het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid).
Meer informatie: basisbankrekening.nl (Betaalvereniging Nederland) en rijksoverheid.nl.
Laatst bijgewerkt op 29 april 2026 door Joris van Leeuwen.
